17 Νοεμβρίου 2022

Το coworking γράφει ιστορία

Το 2011, σε ένα wiki αφιερωμένο στο «coworking», δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το «Coworking Manifesto», με στόχο να θέσει τις θεμελιώδεις αρχές και κατευθυντήριες γραμμές που θα έπρεπε να φέρει αυτή η νέα τάση στις εργασιακές σχέσεις.

Το manifesto φαίνεται να εμπνεύστηκε από μια τάση οργάνωσης του χώρου εργασίας που είχε ήδη αρχίσει να αναδύεται με ρίζες τόσο στα κοινόχρηστα στούντιο καλλιτεχνών, όσο και στην πρακτική ενοικίασης χώρου εργασίας, κυρίως από τεχνολογικές εταιρείες, τη δεκαετία του 1990. Σε κάθε περίπτωση, ο όρος «coworking χώρος», και η ιδρυτική του εφαρμογή, αποδίδεται στον developer Brad Neuberg, ο οποίος ξεκίνησε τον πρώτο τέτοιο χώρο στο Σαν Φρανσίσκο της Καλιφόρνια, εκεί όπου βρίσκεται η Silicon Valley, το λίκνο της online οικονομίας, το 2005.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώτος χώρος ξεκίνησε με στόχο να απελευθερώσει νέους, ανεξάρτητους επαγγελματίες της τεχνολογίας από τον επιταχυνόμενο εξευγενισμό (gentrification) της περιοχής Mission District της πόλης. Αυτός ο πρώτος χώρος που υιοθέτησε αυτόν τον νέο τρόπο εργασίας ήταν μια φεμινιστική συλλογικότητα, με το όνομα Spiral Muse. Ο Neuberg αναφέρει τη σχέση του με το open-source λογισμικό ως την έμπνευση για την ίδρυση του πρώτου χώρου coworking. Παρόλο που το εγχείρημά του κράτησε περίπου έναν χρόνο, ο αριθμός τέτοιων δομών διπλασιαζόταν κάθε χρόνο, και μέχρι το 2012, εν μέσω της οικονομικής κρίσης, έφτασαν περίπου τους 2.000 παγκοσμίως.

Οι πρώτες coworking κοινότητες

Όπως γίνεται ήδη φανερό από το manifesto που έγινε viral online το 2011, οι πρώτες εκφάνσεις του coworking είχαν σαφή ακτιβιστικό και κινητοποιητικό χαρακτήρα, με έμφαση στις έννοιες της κοινότητας, της συνεργασίας, της αλληλέγγυας οικονομίας, της αντι-παγκοσμιοποίησης, του βιώσιμου οικοσυστήματος, και της κοινωνικής ανάπτυξης από τη βάση προς τα πάνω. Όπως συμφωνεί η πλειοψηφία των ερευνητών (de Peuter et al., 2017), οι χώροι coworking βρίσκονταν αρχικά στο περιθώριο της καπιταλιστικής συσσώρευσης, είχαν κοινοτικό χαρακτήρα, και χαλαρές οργανωτικές δομές.

Τα παραδείγματα κυμαίνονται από ακτιβιστικές πρωτοβουλίες, όπως το Jelly, που ξεκίνησε σε ένα διαμέρισμα στη Νέα Υόρκη το 2006, για «άτυπες συνεργασίες», μέχρι επίσημες εταιρείες που, τουλάχιστον αρχικά, εξέφραζαν τα αιτήματα των πρώτων οργανωμένων coworkers, όπως το πλέον καθιερωμένο The Hub, με το μότο του να μιλά για «έναν νέο κόσμο που έρχεται» (2017, σελ. 690). Ο κοινωνικός χαρακτήρας αυτών των πρώιμων χώρων φαίνεται και στις εμπνεύσεις των συγγραφέων του manifesto του 2011, το Gangplank στην Αριζόνα, και το «Centre for Social Innovation [CSI]» στο Τορόντο του Καναδά. Το Gangplank μιλά στο δικό του manifesto για «έναν κόσμο που έρχεται», δίνοντας έμφαση στη «συνεργασία πάνω από τον ανταγωνισμό», ενώ το CSI δεσμεύεται σε ένα όραμα για έναν «πιο ισότιμο κόσμο», προωθώντας τις αξίες της ένταξης και της διαφορετικότητας.

Αυτή η πρώτη αντισυστημική δυναμική είχε σύντομη διάρκεια, καθώς, ιδιαίτερα μετά την κρίση του 2008-2009, ακολούθησε μια διαρθρωτική στροφή αυτών των χώρων προς την αγορά ακινήτων, ενώ ο αριθμός τους εκτοξεύτηκε σε χιλιάδες χώρους, και εκατομμύρια coworkers παγκοσμίως. Υπάρχουν όμως πάντα χώροι που κρατούν ζωντανή την αίσθηση κοινότητας και αλληλεγγύης. Αναζητήστε έναν, γύρω από την πόλη που αποκαλείτε σπίτι σας! Αν βρίσκεστε στην Αθήνα, μη διστάσετε να μας επισκεφθείτε!